हाम्रो परम्परा

६० को दशक

यो तस्बिरले किरात राईका हाम्रा ६० को दशकको पुर्खाहरुको चित्रण गरेको छ।

किरात समुदाय

किराती धर्मलाई ४ भागमा वर्गीकरण गरिएको छ । (राई, लिम्बु, याक्खा, सुनुवार)

किरात लिपि

किरात राई लिपि चीन-तिब्बती परिवारको पूर्वी किराँती भाषा बान्तावा लेख्न प्रयोग गरिने अबुगिडा हो।

किरात राईका प्रकारहरु

किरात राईलाई पनि विभिन्न प्रकारमा विभाजन गरिएको छ ।

सामान्य राईको घर

काठको फल्याकहरू/लगहरू, ढुंगा,माटो र खरको छाना साथै खुला ठाउँ भएको आधा पर्खालले बनेको सामान्य राईको घर।

किरात परम्परागत कृषि औजार

१.बञ्चरो, २.चेपुवा, ३.नाम्लो, ४.कुटो, ५.कोदालो, ६.कोल र थाली

किरातको परम्परागत हतियार

३.मटेङ्ग्रा र झोला ४.भाला, ५.खुंडा, ६.खुकुरी, ७.छुरा, ८.कचिया, ९.हसिया, १०.तरबार, ११.चकमक

वाबुक/चिन्डो

यो परम्परागत लौका(कुविन्डो) किरातीहरूले आफ्नो अनुष्ठानमा प्रयोग गर्छन्।

कठुवा

कठुवा भनेको काठबाट बनेको बोतल हो जसमा मदिरा राख्ने गरिन्छ र मुख्यतःकिराँती संस्कारमा बढ़ी प्रयोग गरिन्छ।

सुप्तुलुङ (तीन चुलो)

किराती भान्साकोठा

यो तस्बिरले किरात समुदायको भान्साकोठाको चित्रण गरेको छ ।

गरगहना

किराँती गहनामा शिरफुल, हारि, ढुङ्ग्री, मुन्द्री, बुलाकी, तिलहरी, नौगेडी, चेप्टे सुन, कन्ठ , जन्तर, मारवाडी, यार्लिंग आदि पर्छन्।

किराती लोक बाजा

यो तस्बिरमा ढोल, झ्याम्टा, मुरचुङ्गा, बिनायो, यलम्बर बाजा, पुङ्ग आदि परम्परागत किरात वाद्य यन्त्रलाई देखाइएको छ।

किरात राईको लोक नृत्य

जातीय पोशाक

यो तस्बिरमा परम्परागत किरात पहिरन देखाइएको छ।

सांस्कृतिक विवाह

थुलुङ खाम्बु किरात अनुष्ठान

परम्परागत खाना

१. वाचिपा, २.सुंगरको मासु र साग ३.सर्गेम्बा ४.छोप अचार ५.किनामा ६.गुन्द्रुक ७.कोदोको रोटी ८.फाक्सा ९.मकैको ढींडो १०.सिस्नू ११.कोदोको ढींडो सेट १२.जाँड (कोदोको जाँड )

रक्सी

रक्सी जाँड लाई पकाएर त्यसको वाफबाट बनाइने मादक पदार्थ हो। सामान्यतया रक्सी कोदो, चामल,मकै,गहुँ, जौ वा फलफूलबाट जस्ता अन्नहरूबाट बनाइन्छ । जाँड अथवा छ्याङ अन्नलाई कुह्याएर बनाइएको नशा लाग्ने झोल पदार्थ हो जुन नशाका लागि पिउने गरिन्छ।

किराती परम्परागत सामग्री

१.तुलो २.तराजु ३.माना ४.पाथी(चूले) ५.टुकी ६.ढिकी ७.जाँतो ८.घट्टा ९.ओखल १०.अम्खोरा ११.लोहोटा १२. गाग्री १३.करुवा १४.ठेकी १५.मदानी १६.दुनेरी १७.हजारी १८.धूपौरो १९.खड़कुलो/ताउलो २०.कसौड़ी(भट्टू) २१.घैंटो २२.तमौरो २३.आरी २४.काँसको थाल २५.कचौरा २६.गरियो २७.कोल २८.सिलौंटा र लोहोरो २९.पिर्का ३०.हाँडी ३१.कप्टेरा ३२.झिर ३३.गिलास ३४.बटुको ३५.दिउरे ३६.डाडु ३७.चर्खा ३८.हुक्का ३९.अचानो

परम्परागत बुनाई शिल्प

राई समुदाय भित्र माजेट्रो, फेंगा र छितासिन (फरिया) जस्ता परम्परागत कढ़ाई कपडाहरूले गहिरो सांस्कृतिक र कलात्मक महत्त्व राख्छन्। विशेष गरी आठपहरिया राई, थुलुङ राई, कुलुङ राई, बान्तवा राई, बायुङ राई, नाछिरिङ राई, लोहोरुङ राई, मेवाहाङ राई र याम्फु राईले लगाउने यी सुन्दर हातले बुनेका र हातले कढ़ाई गरिएका कपडाहरू छन्।

किराती परम्परागत शिल्प

१.डोको २.डालो ३.नाङ्लो ४.थुन्चे ५.फिपी ६.मुडा ७.मुखौरो ८.ढक्की ९.पिरा १०.पेरुङ्गो ११. चाल्नी १२.मान्द्रो १३.फुर्लुङ १४.घुम १५.दूना १६.फ्रेस टपरी १७.ड्राई टपरी १८.बोहोटा १९. नाम्लो २०.ढुंग्रो २१.गुन्द्री २२.राडी २३.सुकुल २४.कोठी २५.फोचेल २६.हलो २७.जुवा २८. दाँते जुवा २९.खरेटो ३०.भकारी

तुवाचुङ: किरात राई इतिहासको पवित्र मुण्डुमी मार्ग र पहिरनको उत्पत्ति

(तुवाचुङ) किरात राई समुदायमा यो ठाउँको ठूलो महत्त्व छ। यो त्यो ठाउँ हो जहाँ आना तोयमा र आना खियामाले पहिलो पटक आफ्नो शरीरमा लुगा बुनेका थिए। यो त्यो समय हो जब किरात राई समुदायले तोयमा र खियामाबाट लुगा लगाउन र बुन्न थालेको छ। जब नाकचोङ खिम सिंह वा खिम थोमा, मुन्डुमी सडक हुँदै धेरै ठाउँमा पुग्न आवश्यक छ, त्यसपछि तुवाचुङ पुग्न आवश्यक छ। हाल यो ठाउँ खोटाङमा छ।

मृत्यु संस्कार

मृतकको इच्छा अनुसार शवलाई गाडिन्छ वा दाहसंस्कार गरिन्छ। तर अप्राकृतिक मृत्यु भएमा शव गाड्नु पर्छ।