“माङ्पा” — राई समुदायका पुजारी

राई समुदायका पुरोहितहरूलाई माङ्पा र माङ्मा भनिन्छ । उनीहरूले समाजमा अत्यन्त महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्छन् । उनीहरूले सम्खालुङ जस्ता परम्परागत अनुष्ठानहरू सम्पन्न गर्छन्, जसको उद्देश्य घरदेवताको प्रसन्नता प्राप्त गर्नु र परिवारका सदस्यहरूको कल्याण तथा सुरक्षाको कामना गर्नु हो ।

माङ्पा र माङ्मालाई वास्तवमै विशेष बनाउने कुरा भनेको उनीहरूको दोहोरो भूमिका हो – उनीहरू आस्थाका उपचारकर्ता (झाँक्री) मात्र होइन, परम्परागत वैद्य पनि हुन्। जडीबुटीको प्रयोगमार्फत उनीहरूले पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको ज्ञान र सीपका आधारमा उपचार प्रदान गर्छन्।

उनीहरूको दक्षता केवल शारीरिक उपचारसम्म सीमित छैन; उनीहरूमा आध्यात्मिक शक्ति पनि निहित हुन्छ, जसद्वारा राई समुदायमा प्रचलित ‘चिन्ता’ नामक विशेष शमनिक अनुष्ठान सञ्चालन गर्छन्। यस अनुष्ठानका क्रममा उनीहरूले भविष्यवाणी गर्न सक्ने तथा परिवार र समाजसम्बन्धी गहिरा अन्तरदृष्टि प्रदान गर्ने क्षमता राख्छन्।

रोचक कुरा के छ भने उनीहरूको आध्यात्मिक शक्ति प्रायः वंशानुगत रूपमा हस्तान्तरण हुने गर्छ, तर रगतको नाताभन्दा बाहिरका व्यक्तिहरूमा पनि यस्तो शक्ति देखा पर्नु असामान्य होइन। जब उनीहरू ‘त्सी’ आत्माद्वारा आविष्ट हुन्छन्, तब उनीहरूले विगत र वर्तमानका लुकेका रहस्यहरू उजागर गर्न सक्छन् भन्ने विश्वास गरिन्छ। साथै, उनीहरू अन्त्येष्टि तथा मृत्युसम्बन्धी संस्कारहरू सञ्चालन गर्ने जिम्मेवारी पनि वहन गर्छन्। यस्तो बेला उनीहरूलाई दिवंगत आत्मा र परिवारबीच सन्देश आदान–प्रदान गराउने माध्यमका रूपमा मानिन्छ।

राई समुदायका धार्मिक विश्वास र आचार–अनुष्ठानहरू मौखिक परम्परामा आधारित मुन्धुम सँग गहिरो रूपमा जोडिएका छन्। मुन्धुमले देवता, दुष्ट आत्मा, अलौकिक शक्तिहरू तथा पुर्खाहरूको पूजा–आह्वान र शान्ति–प्रसादनका विधिहरूलाई समेट्छ।मेरो कलामार्फत म राई समुदायको अद्वितीय संस्कृति, आध्यात्मिकता र पुर्ख्यौली परम्परासँगको गहिरो सम्बन्धको आकर्षक सारलाई अभिव्यक्त गर्न चाहन्छु।

लेखक: देवप्रसाद राई